EP.463 กอดตัวเองให้เป็น

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 15 พฤศจิกายน 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
หรือเรียนแบบเจอตัว
สอบถามที่ LINE @morprawate

สรุปวิดีโอ

เนื้อหาในตอนนี้ คุณหมอประเวชได้นำแนวคิดจากหนังสือ Parts Work: An Illustrated Guide to Your Inner Life ของ Tom Holmes (ทอม โฮมส์) และภรรยา ฉบับแปลภาษาไทยชื่อ “กอดตัวเองให้เป็น คู่มือดูแลใจและกลับมารักตัวเองอย่างอ่อนโยน” ซึ่งต่อยอดจากทฤษฎีจิตบำบัด IFS (Internal Family Systems หรือระบบครอบครัวภายใน) ของ Richard Schwartz (ริชาร์ด ชวอตซ์) มาขยายความร่วมกับประสบการณ์การทำงานบำบัดของตนเอง โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ผู้ฟังเข้าใจกลไกของตัวตนย่อย (Parts) ภายในจิตใจ จนสามารถพัฒนาความเมตตากรุณา ยอมรับตัวเอง และกลับมารักตัวเองได้อย่างอ่อนโยน [02:23]

1. จุดเด่นของการผสานแนวคิด IFS เข้ากับการเจริญสติ

  • การเชื่อมโยงจิตวิทยาตะวันตกกับแนวทางพุทธศาสนา: จุดเด่นสำคัญของหนังสือเล่มนี้คือการที่ Tom Holmes ซึ่งเป็นลูกศิษย์สายปฏิบัติธรรมของหลวงปู่ติช นัท ฮันห์ ได้นำคำอธิบายการทำงานของจิตใจตามแนวพุทธมาผสมผสานกับทฤษฎี IFS อย่างกลมกลืน ทำให้ผู้ที่คุ้นเคยกับการเจริญสติหรือการฝึกหายใจเข้าใจภาคปฏิบัติในการสำรวจใจตนเองได้ง่ายขึ้น [04:08]
  • การใช้การภาวนาเพื่อเข้าถึงจิตเดิมแท้และสำรวจส่วนย่อย: แทนที่จะใช้จินตนาการเดินแยกออกจากตัวตนแบบต้นฉบับของ Richard Schwartz ผู้เขียนใช้การภาวนากลับมาอยู่กับลมหายใจและร่างกายเพื่อให้ใจสงบลงและเชื่อมโยงกับ Self Energy (พลังแห่งจิตเดิมแท้) เมื่อถอยออกมาอยู่ในสภาวะที่นิ่งและเป็นกลาง จะช่วยให้สังเกตเห็นตัวตนย่อยที่ปรากฏเป็นเสียงความคิด อารมณ์ หรือภาพความทรงจำ เช่น เสียงผู้วิจารณ์ตัดสิน โดยเปิดพื้นที่ทำความเข้าใจแทนการมองว่าเป็นกิเลสหรือส่วนเกินที่ต้องกำจัด [05:44]

2. โครงสร้างจิตใจ 2 ระดับและมุมมองการเฝ้าดูตัวตน

  • ห้องนั่งเล่นของจิตสำนึกประจำวัน: ผู้เขียนนำแนวคิดเรื่อง Mind Consciousness (มโนวิญญาณ หรือจิตสำนึกประจำวัน) ของหลวงปู่ติช นัท ฮันห์ มาเปรียบเทียบเป็น “ห้องนั่งเล่น” หรือพื้นที่กลางของจิตใจ ตัวตนย่อยต่าง ๆ จะแวะเวียนเข้ามานั่งปรากฏตัวในพื้นที่นี้ตามปัจจัยแวดล้อม สภาพร่างกายที่เหนื่อยล้าหรืออดนอน ความเครียดเรื้อรัง รวมถึงเหตุการณ์ที่เพิ่งเผชิญมา [10:38]
  • จิตสำนึกแห่งคลังเก็บและเมล็ดพันธุ์ภายใน: พื้นที่ระดับลึกลงไปคล้ายห้องใต้ดินคือ Store Consciousness (อาลยวิญญาณ หรือจิตสำนึกแห่งคลังเก็บ) ซึ่งทำหน้าที่เก็บ “เมล็ดพันธุ์” ของพลังความเคยชิน พันธุกรรม วัฒนธรรม และประสบการณ์ชีวิตในอดีต เมื่อมีเงื่อนไขมากระตุ้น เมล็ดพันธุ์เหล่านี้จะปรากฏขึ้นมาเป็นอารมณ์หรือตัวตนย่อยในห้องนั่งเล่น และหลบกลับลงไปอยู่ชั้นล่างตามเดิมเมื่อเหตุปัจจัยผ่านพ้นไป [12:35]
  • การยืนดูตัวตนทั้งในและนอกเกม: ประสบการณ์ที่ผู้เขียนถูกมอบหมายให้ล้างห้องน้ำที่หมู่บ้านพลัมช่วยกระตุ้นให้สังเกตเห็นอัตตาและตัวตนย่อยของตนเองได้ชัดเจนขึ้น นอกจากนี้หนังสือยังยกบทกวี Song of Myself (บทเพลงร้องให้ตัวเองฟัง) ของ Walt Whitman มาสะท้อนสภาวะของการแยกตัวออกมาจากการยื้อยุดผลักไส ทำให้สามารถดำเนินชีวิตอยู่ในเกมไปพร้อมกับเฝ้าดูสิ่งต่าง ๆ จากนอกเกมด้วยความสนใจใคร่รู้ [20:18]

3. กำเนิดตัวตนย่อยและการทำงานบำบัดผ่านร่างกาย

  • บาดแผลและประสบการณ์วัยเด็กที่สร้างตัวตนย่อย: ตัวตนย่อยก่อตัวขึ้นจากการปรับตัวเพื่อความอยู่รอดและการได้รับการยอมรับ เช่น เด็กผู้ชายที่ถูกห้ามร้องไห้จึงสร้างส่วนที่คอยปิดกั้นอารมณ์ขึ้นมา รวมถึงเกิดจากบาดแผลทางใจในวัยเด็กที่ผู้ใหญ่มองข้าม เช่น การไปรับลูกที่โรงเรียนดึกเป็นประจำหรือการที่พ่อแม่ทะเลาะกันต่อหน้าลูก จนกลายเป็นโครงสร้างจิตใจที่รู้สึกว่าตนเองไม่สำคัญเมื่อเติบโตขึ้น [22:44]
  • ความสำคัญของจังหวะและการรับรู้ผ่านร่างกาย: การทำจิตบำบัดแนวลึกไม่ได้เน้นการคิดวิเคราะห์ด้วยเหตุผลหรือพูดคุยโต้ตอบเร็วเหมือนการสนทนาทั่วไป แต่ต้องเปิดพื้นที่ช้า ๆ ให้ผู้รับการบำบัดเชื่อมโยงกับประสบการณ์ภายในผ่านร่างกาย ซึ่งเป็นหลักการที่ Richard Schwartz นำมาประยุกต์จากจิตบำบัดสกุล Hakomi (ฮาโกมี) ผู้อ่านจึงควรใช้หนังสือเล่มนี้เพื่อสำรวจตนเองและไม่ควรนำไปใช้บำบัดผู้อื่นโดยไม่เข้าใจจังหวะ [25:08]

4. มิติทางจิตวิญญาณสู่การกอดตัวเองให้เป็น

  • การปรากฏของทรัพยากรทางจิตวิญญาณในจิตส่วนลึก: เมื่อทำงานสำรวจลงไปถึงระดับจิตสำนึกแห่งคลังเก็บหรือสมองส่วนลึก (Subcortical) ตามแนวคิด Brainspotting ผู้รับการบำบัดอาจสัมผัสกับทรัพยากรทางจิตวิญญาณที่อยู่นอกเหนือเหตุผล เช่น แสงสว่างอันสงบ ภาพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ตามความเชื่อ หรือเสียงผลึกภูมิปัญญาของครูบาอาจารย์ พลังงานเหล่านี้มักเปี่ยมด้วยปัญญาและความเมตตาซึ่งช่วยให้กระบวนการเยียวยาก้าวหน้าได้เร็วขึ้น [29:35]
  • ความสมดุลระหว่างพลังงานทางจิตวิญญาณกับการดูแลตัวตนย่อย: แม้พลังงานอันบริสุทธิ์ทางจิตวิญญาณจะมีอยู่จริงในหลากหลายศาสนา แต่ต้องระวังไม่ให้ยึดติดหรือหลงใหลจนละเลยการเยียวยาตัวตนย่อยอื่น ๆ ที่ยังค้างอยู่ในชีวิตจริง เป้าหมายสำคัญยังคงเป็นการเชื่อมโยงกับ Self Energy (จิตเดิมแท้) และทำความเข้าใจประสบการณ์ส่วนลึกด้วยความเมตตา ซึ่งจะนำไปสู่การกอดและรักตัวเองได้ดีขึ้น [32:12]

5. ข้อคิดเพิ่มเติมจากช่วงถาม-ตอบ

  • การประคับประคองชีวิตเมื่อสูญเสียคู่ครอง: ในช่วงเวลาที่โศกเศร้าอย่างหนักจากการจากไปของคนรัก สิ่งสำคัญที่สุดคือการฝืนรักษากิจวัตรพื้นฐานในแต่ละวันให้ใกล้เคียงปกติ ได้แก่ การกิน การนอน การออกกำลังกาย และการรับแสงแดดธรรมชาติ ควบคู่ไปกับการอนุญาตให้ตนเองได้อยู่กับความเศร้าและทำบุญหรือพิธีกรรมตามความเชื่อเพื่อช่วยให้ใจค่อย ๆ ปรับตัว [44:35]
  • การรับมือกับความโกรธและความเกลียดในฐานะตัวตนย่อย: เมื่อเกิดอารมณ์โกรธจัดจากสิ่งเร้าภายนอกหรือรู้สึกเกลียดใครอย่างรุนแรง ไม่ควรรีบเชื่อหรือตัดสินใจตามอารมณ์ในขณะที่ตัวตนย่อยนั้นกำลังครอบครองห้องนั่งเล่น แต่ควรรอให้อารมณ์สงบลงแล้วหันมาทำความรู้จักก้อนความโกรธหรือความเกลียดในใจตนเองผ่านร่างกาย เพื่อสำรวจหาปมหรือความทรงจำเก่าที่ซ่อนอยู่ภายใน [50:14]
  • ขอบเขตความปลอดภัยในการเยียวยาตัวเอง: ผู้อ่านสามารถนำแนวคิด IFS มาฝึกสังเกตและทำงานกับตัวตนย่อยกลุ่มผู้พิทักษ์ เช่น ตัวผู้จัดการหรือนักดับเพลิง รวมถึงใช้เทคนิคสร้างความมั่นคงทางอารมณ์ (Stabilization Technique) อย่างการฝึกหายใจและ Butterfly Hug (ท่ากอดผีเสื้อ) ได้ด้วยตนเอง แต่ไม่แนะนำให้เข้าไปทำงานกับตัวตนย่อยที่ถูกผลักไสหรือบาดแผลวัยเด็กในระดับลึกเพียงลำพัง เพราะอาจกระตุ้นอารมณ์รุนแรงจนท่วมท้นได้ [1:06:50]
  • การดูแลโภชนาการและการยอมรับอาการซึมเศร้า: การดูแลร่างกายและสมองควรยึดภาพรวมของอาหารกลุ่ม Plant-based (พืชผัก ถั่ว และธัญพืชหลากหลายชนิด) ร่วมกับการนอนและการจัดการความเครียดมากกว่าการหมกมุ่นชั่งตวงโปรตีนเพียงอย่างเดียว ส่วนผู้ที่เพิ่งได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคซึมเศร้าไม่ควรกังวลกับชื่อโรคหรือคำตัดสินของคนรอบข้าง แต่ให้มองอาการเป็นสัญญาณเตือนเพื่อกลับไปดูแลต้นทางของชีวิตให้มีความสุขได้ง่ายขึ้น [1:31:27]

EP. 462 ผมประเมินอะไรบ้างในคนที่มาพูดคุยด้วย

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 8 พฤศจิกายน 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
หรือเรียนแบบเจอตัว
สอบถามที่ LINE @morprawate

เนื้อหาในตอนนี้เป็นการสรุปกรอบความคิดจากประสบการณ์ทำงานจิตแพทย์เกือบ 40 ปี เพื่อใช้เป็น “แผนที่” ในการสำรวจและทำความเข้าใจผู้ที่มาปรึกษา รวมถึงเป็นกรอบที่ทุกคนสามารถนำไปใช้ทบทวนและดูแลชีวิตของตนเองได้ [00:55]
1. ชุดคำถามเบื้องต้นเพื่อสำรวจ “โจทย์ปัญหา”
ก่อนเข้าสู่การประเมินเชิงลึก จะเริ่มต้นทำความเข้าใจบริบทของผู้ที่มาพูดคุยผ่าน 4 ประเด็นหลัก ได้แก่:

  • ปัญหาที่พามาพบ: สำรวจว่ากำลังเผชิญโจทย์เรื่องอารมณ์ ความสัมพันธ์ การงาน หรือทิศทางชีวิตเรื่องใด [04:14]
  • มุมมองต่อปัญหา: สังเกตวิธีอธิบายปัญหา แล้วชวนขยายมุมมองให้ กว้างขึ้น (เข้าใจมุมของอีกฝ่าย) ลึกขึ้น (เห็นความคาดหวังและความต้องการข้างใน) และ ไกลขึ้น (มองผลกระทบระยะยาว) ซึ่งช่วยให้เห็นทางออกได้ง่ายขึ้น [06:53]
  • วิธีจัดการที่ผ่านมา: ทบทวนว่าเคยใช้วิธีใดแก้ปัญหามาแล้วบ้าง ได้ผลอย่างไร และอะไรคือจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ตัดสินใจมาขอความช่วยเหลือในตอนนี้ [09:03]
  • ภาพปลายทางที่อยากเห็น: หากการพูดคุยหรือเยียวยาสำเร็จ อยากเห็นตัวเอง ชีวิต หรือความสัมพันธ์เปลี่ยนแปลงไปอย่างไร เพื่อตรวจสอบความคาดหวังที่เป็นไปได้จริง [10:27]

2. กรอบการประเมินชีวิตแบบองค์รวม 4 มิติ (Biopsychosocial-Spiritual)
มนุษย์มีความซับซ้อนเกินกว่าจะอธิบายด้วยเรื่องสารเคมีในสมองเพียงอย่างเดียว จึงต้องประเมินความเชื่อมโยงทั้ง 4 มิติควบคู่กัน [12:06] ได้แก่:

  • มิติที่ 1: ชีวภาพและร่างกาย (Biological)
    วิถีชีวิตพื้นฐาน: ประเมินคุณภาพการกิน การนอน การออกกำลังกาย และการจัดการความเครียดหรือการใช้เวลาว่างที่มีผลโดยตรงต่อสมองและระบบประสาทอัตโนมัติ [16:12]
    สุขภาพลำไส้และโภชนาการ: ลำไส้ส่งผลต่อภูมิคุ้มกัน สมอง และอารมณ์ จึงให้ความสำคัญกับการกินอาหารธรรมชาติที่เน้นพืชเป็นหลัก (Whole Food Plant-Based) [17:57]
    ผลกระทบจากวัยเด็กต่อร่างกาย: ประสบการณ์เลวร้ายในวัยเด็ก (ACEs) ส่งผลต่อความไวของระบบประสาท ฮอร์โมน และภูมิคุ้มกัน ทำให้เสี่ยงต่อโรคทางกายและใจในวัยผู้ใหญ่ [19:02]
  • มิติที่ 2: จิตใจ (Psychological)
    ความรู้สึกนึกคิดในปัจจุบัน: สำรวจความสามารถในการรับรู้ เปิดรับ และจัดการอารมณ์ รวมถึงความยืดหยุ่นของวิธีคิดเมื่อเจอปัญหา [21:26]
    บาดแผลทางใจในอดีต: ทั้งการถูกทำร้ายและการถูกละเลยไม่ใส่ใจในวัยเด็ก ล้วนส่งผลต่อสมาธิ การตัดสินใจ และความสัมพันธ์ [23:31] เช่น การเก็บกดความโกรธที่อาจแสดงออกเป็นการผัดวันประกันพรุ่ง ดื้อเงียบ หรือป่วยเป็นโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง [26:05]
  • มิติที่ 3: สังคมและความสัมพันธ์ (Social)
    สภาพแวดล้อมตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน: สำรวจความสัมพันธ์ในครอบครัววัยเด็ก โรงเรียน ที่ทำงาน ชุมชน ไปจนถึงสังคมในวัยเกษียณ [27:24]
    คุณภาพความสัมพันธ์และความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง: ความสัมพันธ์ที่ดีและความรู้สึกได้รับการยอมรับเป็นตัวกำหนดทั้งความสุข สุขภาพกาย และอายุขัยของมนุษย์ [28:30]
  • มิติที่ 4: จิตวิญญาณ (Spiritual)
    ความหมายและเป้าหมายชีวิต: สำรวจความเชื่อทางศาสนา คุณค่าของชีวิต มุมมองต่อความตาย และการปฏิบัติธรรมเพื่อหาความสงบ [31:48]
    การพ้นจากโหมดเอาตัวรอด: โดยทั่วไปคนจะเริ่มใคร่ครวญมิติจิตวิญญาณได้เมื่อชีวิตมีความมั่นคงเพียงพอและไม่ต้องดิ้นรนเอาตัวรอดตลอดเวลา แม้บางคนอาจเติบโตทางจิตวิญญาณได้ท่ามกลางวิกฤตก็ตาม [33:32]

3. การนำไปปรับใช้กับตนเองและข้อคิดจากช่วงถาม-ตอบ

  • ใช้สำรวจและพัฒนาตนเอง: กรอบทั้ง 4 มิตินี้สามารถใช้ดูแลสมดุลชีวิตของตัวเองได้ในทุกช่วงวัย เช่น การใส่ใจสุขภาพกาย สำรวจใจ คัดกรองความสัมพันธ์ที่มีคุณภาพ และพัฒนาด้านจิตวิญญาณเมื่ออายุมากขึ้น [38:24]
  • หลักการจัดลำดับการเยียวยา: การประเมินและการเยียวยาเกิดขึ้นไปพร้อมกัน [43:56] โดยมักเริ่มจากสิ่งที่ผู้รับคำปรึกษาสนใจหรืออารมณ์ที่กำลังปรากฏชัดตรงหน้า แต่หากปัญหาซับซ้อนมาก จะเริ่มจากการปรับระบบชีวภาพ (กิน-นอน-ออกกำลังกาย-ผ่อนคลาย) ให้เสถียรก่อน [46:02]
  • การตั้งคำถามเพื่อช่วยคนรอบข้าง: หากมีคนมาปรึกษา ไม่ควรตั้งคำถามชี้นำเพื่อให้เขาคิดตามเรา แต่ควรเน้นการรับฟังอย่างลึกซึ้งและชวนถอยออกมาพักใจเพื่อให้เขาเห็นมุมมองใหม่ด้วยตนเอง [52:35]

EP. 461 ทุกอย่างที่เธอเป็น .. ดีเสมอ ตอนที่ 4

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 1 พฤศจิกายน 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
หรือเรียนแบบเจอตัว
สอบถามที่ LINE @morprawate

เนื้อหาในตอนนี้เป็นบทสรุปตอนจบจากหนังสือ “ทุกอย่างที่เธอเป็น ดีเสมอ” (No Bad Parts) ของ Richard Schwartz ผู้พัฒนาแนวคิดจิตบำบัดแบบ IFS (Internal Family Systems) โดยมุ่งตอบคำถามสำคัญว่า หากบุคลิกและอารมณ์ต่างๆ เป็นเพียงตัวตนย่อย แล้ว “ตัวเราที่แท้จริงคือใคร” [01:15]
1. ทบทวนโครงสร้าง “ตัวตนย่อย” (Parts) ทั้ง 3 บทบาท
ตามแนวคิด IFS จิตใจมนุษย์ไม่ได้มีเพียงหนึ่งเดียว แต่ประกอบด้วยตัวตนย่อยหลายส่วนที่มี เจตนาดี ในการปกป้องเรา [03:26] แต่อาจแสดงออกแบบ สุดโต่ง เพราะเกิดจากบาดแผลในอดีต [04:23] แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่:

  • ผู้ถูกผลักไส / เนรเทศ (Exiles): ตัวตนวัยเยาว์ (Inner Child) ที่เก็บความเจ็บปวด ความอับอาย หรือความกลัวไว้ลึกๆ จนถูกดันออกไปจากการรับรู้ [07:10]
  • ผู้จัดการ (Managers): บุคลิกที่เราคุ้นชินจนคิดว่าเป็นตัวเรา เช่น ความเจ้าระเบียบ ความบ้างาน หรือการผัดวันประกันพรุ่ง ทำหน้าที่ควบคุมชีวิตเพื่อไม่ให้สิ่งเร้าภายนอกมากระตุ้นบาดแผลเดิม [08:09]
  • นักดับเพลิง (Firefighters): กลไกฉุกเฉินที่รีบเข้ามากลบหรือเบี่ยงเบนความรู้สึกทันทีเมื่อความเจ็บปวดโผล่ขึ้นมา เช่น การไถโซเชียลมีเดีย ช้อปปิ้ง หรือพฤติกรรมเสพติดต่างๆ [10:21] โดยทั้งผู้จัดการและนักดับเพลิงทำหน้าที่เป็น “ผู้พิทักษ์” (Protectors) ของจิตใจ [11:49]

2. แล้ว “ตัวเราที่แท้จริง” คือใคร? (Self / Self-Energy)

  • ไม่ใช่ตัวตนย่อยตัวใดตัวหนึ่ง: ตัวเราที่แท้จริงไม่ใช่ผลรวมของนิสัยหรือตัวตนย่อย แต่จะปรากฏขึ้นเมื่อเราสามารถ “ถอยออกจากการยึดติด” กับตัวตนย่อยเหล่านั้นได้ [14:58]
  • จิตเดิมแท้ หรือ พลังงานแห่งตัวตน (Self / Self-Energy): ในหนังสือแปลคำว่า Self ว่า “จิตเดิมแท้” [15:25] หรือในวงการบำบัดเรียกว่า Self-Energy เพราะเป็นสภาวะคุณภาพภายในมากกว่าตัวตนที่จับต้องได้ตายตัว [16:05]
  • คุณสมบัติ 8 ประการ (8 Cs): เมื่อถอยออกจากตัวตนย่อยได้ มนุษย์ทุกคนจะมีคุณภาพที่ดีงามตามธรรมชาติ 8 ประการปรากฏขึ้นมาเอง [16:40] ได้แก่ ความสนใจใคร่รู้ ความสงบนิ่ง ความเชื่อมั่น ความกรุณา ความสร้างสรรค์ยืดหยุ่น ความกระจ่างชัด ความกล้าหาญ และความรู้สึกเชื่อมโยง [16:58]

3. การเชื่อมโยง IFS เข้ากับการฝึกสติและจิตบำบัด

  • ทำงานร่วมกันได้อย่างลงตัว: การเจริญสติช่วยให้จิตสงบจนสังเกตเห็นรูปแบบความคิดและอารมณ์ที่ผุดขึ้นมา ส่วนเครื่องมืออย่าง IFS และ Brainspotting ช่วยพาลงไปสำรวจและเยียวยาต้นตอความทรงจำในอดีตได้อย่างเป็นระบบ [26:26]
  • ช่วยเหลือผู้ที่ไม่มีพื้นฐานการภาวนา: ข้อดีของกระบวนการจิตบำบัดแนวนี้คือช่วยให้คนทั่วไปเข้าถึงการเฝ้าดูและเยียวยาบาดแผลภายในได้ง่ายขึ้น แม้ไม่เคยฝึกสติขั้นสูงมาก่อน แต่หากมีพื้นฐานการฝึกสติอยู่แล้วก็จะยิ่งทำงานภายในได้รวดเร็วยิ่งขึ้น [38:07]
  • ความต่างจากเป้าหมายทางศาสนา: แม้สภาวะ Self จะมีความสงบและเมตตาคล้ายการตื่นรู้ แต่ยังเป็นคนละระดับกับการบรรลุธรรมเพื่อความหลุดพ้นในทางพุทธศาสนา อย่างไรก็ตาม ถือว่ามีประโยชน์อย่างยิ่งต่อการเติบโตและเยียวยาจิตใจในชีวิตประจำวัน [43:19]

4. แนวทางนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันและข้อควรระวัง

  • เปลี่ยนจากการตำหนิตัวเองเป็นความสนใจใคร่รู้: เมื่อเกิดอารมณ์รุนแรง เช่น ความโกรธ ให้ตระหนักว่าเป็นเพียง “ก้อนประสบการณ์ย่อย” ที่เข้ามาชั่วคราว [30:20] แทนที่จะกดข่มหรือต่อสู้กับตัวเอง ให้ถอยออกมารับรู้ด้วยความเข้าใจเพื่อสำรวจสิ่งที่ซ่อนอยู่ข้างใต้ [30:59]
  • อยู่กับประสบการณ์โดยไม่ผลักไส: ตระหนักว่าอารมณ์ที่เกิดขึ้นไม่ใช่ตัวเรา เพียงถอยมาเปิดรับอย่างเป็นกลางโดยไม่ตัดสินว่าชอบหรือไม่ชอบ ข้อมูลระดับลึกจะค่อยๆ เผยตัวออกมาเอง [34:03]
  • ข้อควรระวังในการทำด้วยตนเอง: ไม่ควรขุดคุ้ยหรือทำงานกับบาดแผลรุนแรง (Exiles) ตามลำพังจากการอ่านหนังสือเพียงอย่างเดียว เพราะควรมีนักบำบัดช่วยประคองพื้นที่ปลอดภัย [01:00:28] หากสังเกตตัวเองแล้วอารมณ์ถาโถมจนรับไม่ไหว ควรกลับมาฝึกสร้างความสงบเสถียรผ่านลมหายใจ ร่างกาย หรือธรรมชาติเป็นอันดับแรก [01:02:02]
  • มุมมองเพิ่มเติมจากช่วงถาม-ตอบ (การรับมือโรคร้าย): หากตรวจพบว่าเป็นมะเร็ง แนะนำให้ตั้งสติแยกแยะเป็น 3 ส่วน คือ หาข้อมูลชนิดและระยะของโรคให้ชัดเจนเพื่อวางแผนการรักษา ดูแลจัดการอารมณ์ที่เกิดขึ้น และปรับวิถีชีวิตเพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกันในระยะยาว [50:33]

EP. 460 เติมสติในงาน

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 25 ตุลาคม 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom สอบถามที่ LINE @morprawate

เนื้อหาในตอนนี้เป็นการถอดบทเรียนจากการบรรยายหัวข้อ Mindful Leadership in the Hybrid Era ให้กับกลุ่มผู้จัดการระดับกลาง (Middle Management) เพื่อชี้ให้เห็นแนวทางการนำ “สติ” (Mindfulness) มาประยุกต์ใช้ในโลกการทำงานจริง [01:57]
1. ทำไมความรู้แบบ How-to จึงไม่เพียงพอในการทำงานยุคใหม่

  • กับดักของคำถามแนว How-to: คนทำงานมักต้องการวิธีแก้ปัญหาสำเร็จรูป เช่น ทำอย่างไรให้มีพลังบวก จัดการความกดดัน หรือรับมือคนต่างวัย เพราะต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงและความเครียดที่ควบคุมไม่ได้ [02:23]
  • สภาวะภายในคือตัวแปรสำคัญ: ความสำเร็จไม่ได้เกิดจากการมีความรู้และทักษะเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับ “สภาวะทางกายและใจ” ที่พร้อมและเอื้อต่อการดึงความรู้เหล่านั้นออกมาใช้ เช่น หากอดนอนหรือเครียดสะสม สมองก็จะรวนจนไม่สามารถควบคุมอารมณ์หรือทำตามสิ่งที่รู้ได้ [05:18]

2. ความหมายและประโยชน์ของ “สติ” ในบริบทการทำงาน

  • นิยามของสติในที่ทำงาน: การกำหนดความใส่ใจรับรู้สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในร่างกาย จิตใจ และสภาพแวดล้อมตามความเป็นจริง โดยไม่ตัดสินและไม่ตอบสนองตามความเคยชินเดิมๆ [09:42]
  • ลดระบบอัตโนมัติ (Autopilot): สติช่วยลดการทำตามความเคยชินเดิมซึ่งมักใช้ไม่ได้ผลในยุคที่มีการเปลี่ยนแปลงสูง [11:07]
  • เคลียร์พื้นที่สมอง (Working Memory / RAM): เมื่อมีสติและจดจ่อได้ดีขึ้น สมองจะเคลียร์ความกังวลที่ไม่เกี่ยวข้องออกไป ทำให้มีพื้นที่เหลือสำหรับการคิดอย่างยืดหยุ่นและการตัดสินใจภายใต้ความกดดัน [13:22]
  • สร้างพื้นที่ภายในใจ (Mental Space): การหยุดพักและถอยออกมามองช่วยให้เห็นทางเลือกใหม่ๆ พร้อมส่งผลดีต่อภูมิคุ้มกัน คุณภาพการนอน การสื่อสาร และการจัดการความขัดแย้ง [15:20] โดยเปรียบเสมือนการสร้างพื้นที่ว่างในใจเพื่อดึงศักยภาพออกมาใช้ได้อย่างเต็มที่ [16:54]

3. ปรับโหมดจาก Doing Mode สู่ Being Mode

  • Doing Mode (โหมดมุ่งทำเพื่อผลลัพธ์): ใจจดจ่ออยู่กับเป้าหมายข้างหน้าตลอดเวลาจนไม่อยู่กับปัจจุบัน ทำให้สมองล้าและเครียดสะสม [18:58]
  • Being Mode (โหมดการดำรงอยู่): การอยู่กับประสบการณ์และประสาทสัมผัสในปัจจุบันขณะทำกิจกรรมต่างๆ (เช่น การรับรู้สัมผัสของน้ำและมือขณะล้างจาน) ซึ่งช่วยให้ใจได้พักผ่อนและเกิดความเพลิดเพลินโดยที่งานยังสำเร็จเหมือนเดิม [19:15]

4. เทคนิคฝึกเติมสติในวันทำงานแบบทำได้จริง

  • หายใจสั้นๆ ก่อนตอบสนอง: หายใจสบายๆ 1–3 ครั้งก่อนโต้ตอบเรื่องสำคัญหรือก่อนกดส่งอีเมล เพื่อดึงตัวเองกลับมาสู่ความนิ่ง [23:28]
  • รู้ทันความคิดโดยไม่ต้องเชื่อ: ถอยออกมาเป็นผู้สังเกตความคิดที่วิ่งเข้ามา เพื่อไม่ให้ไหลไปตามปฏิกิริยาอัตโนมัติ [25:31]
  • พักสั้นๆ 1–2 นาทีระหว่างวัน: ผ่อนคลายหัวไหล่ พักสายตา หายใจออกยาวๆ เพื่อลดการทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติ รวมถึงรับรู้ร่างกายขณะยืนบนรถไฟฟ้าแทนการดูหน้าจอมือถือตลอดเวลา [26:23]
  • รับประทานอาหารอย่างรู้ตัว 5 คำแรก: เริ่มมื้ออาหารด้วยการรับรู้รสชาติและการเคี้ยว 5 คำแรกโดยไม่ดูโทรศัพท์ เพื่อสร้างจังหวะพักสมอง [28:21]
  • การตั้งสติในห้องประชุม: ดึงความรู้สึกกลับมาที่กายสัมผัส (เช่น กดนิ้วโป้งเท้าเบาๆ หรือรับรู้มือที่วางบนโต๊ะ) [30:29] และเมื่อการประชุมเริ่มตึงเครียดหรือมีการใช้อารมณ์ ให้เน้นฟังเพื่อ “จับสาระสำคัญ” แยกออกจากอารมณ์ของผู้พูด [31:27]

5. ประเด็นเพิ่มเติมจากช่วงถาม-ตอบ

  • การเป็นหัวหน้าที่อายุน้อยกว่าลูกน้อง: นอกจากการฝึกทักษะการสื่อสารแล้ว การรักษาสภาวะภายในให้มั่นคง เปิดกว้าง และไม่ด่วนตัดสิน จะสร้างความน่าเชื่อถือและการยอมรับจากทีมงานได้มากกว่าเทคนิคภายนอก [39:33]
  • การรับมือเมื่อสติหลุดหรือโกรธง่าย: ให้สังเกตตัวกระตุ้น อาการทางกาย และความรู้สึกที่ซ่อนอยู่ลึกๆ เพราะปฏิกิริยาทางอารมณ์ที่รุนแรงในที่ทำงานอาจเชื่อมโยงกับปมหรือประสบการณ์เก่าในอดีตที่รอการเยียวยา [42:58]

EP.459 เยียวยาความสัมพันธ์ก่อนตายจากกัน

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 18 ตุลาคม 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
สอบถามที่ LINE @morprawate

สรุปเนื้อหาสำคัญจากวิดีโอ “EP.459 เยียวยาความสัมพันธ์ก่อนตายจากกัน” โดย นพ.ประเวช ตันติพิวัฒนสกุล ร่วมสนทนากับ คุณวรรณา จารุสมบูรณ์ (ซุย) ประธานและผู้ก่อตั้งกลุ่ม Peaceful Death มีประเด็นสำคัญดังนี้ครับ
1. ความสำคัญของการเยียวยาความสัมพันธ์ก่อนจากกัน

  • หัวใจของการ “ตายดี”: การที่ผู้ป่วยระยะท้ายจะจากไปอย่างสงบได้ มักขึ้นอยู่กับว่ามีเรื่องคั่งค้างในความสัมพันธ์หรือไม่ หากมีความสัมพันธ์ที่ดี ผู้ป่วยจะปล่อยวางและจากไปอย่างหมดห่วง [02:04]
  • ผลกระทบต่อคนที่ยังมีชีวิตอยู่: หากไม่ได้คลี่คลาย ผู้ดูแลหรือญาติมักจะจมอยู่กับความรู้สึกผิด (Guilt) และลงโทษตัวเองไปยาวนาน และอาจส่งต่อบาดแผลทางอารมณ์นี้ไปสู่ลูกหลานรุ่นถัดไปโดยไม่รู้ตัว [03:42], [05:44]
  • เป้าหมายที่แท้จริง: การเยียวยาไม่ได้แปลว่าต้องกลับมารักหวานชื่นหรือคืนดีกันเสมอไป แต่คือการตระหนักรู้ว่าความสัมพันธ์เป็นอย่างไร และตัดสินใจเลือกว่าจะอยู่กับมันอย่างเข้าใจและปล่อยวางได้อย่างไร [09:37]

2. รูปแบบความสัมพันธ์ที่เป็นโจทย์บ่อย

  1. รัก/ผูกพันแน่นเกินไปจนเปราะบาง: แคร์กันมากแต่ไม่กล้าพูดความจริง เช่น ผู้ป่วยเหนื่อยล้าไม่อยากรักษาต่อแต่กลัวคนรักเสียใจ ส่วนคนดูแลก็ยอมรับความสูญเสียไม่ได้จนฝืนยื้อทุกทาง [12:16], [13:00]
  2. ความสัมพันธ์ที่ค้างคา (Unfinished Business): มีความบาดหมาง การหย่าร้าง การดูแลที่ไม่ลงตัว หรือความรู้สึกผิดที่ทำหน้าที่ได้ไม่ดีพอ [14:19], [15:03]
  3. ความสัมพันธ์กับตัวเอง: รู้สึกเสียดายชีวิตที่ไม่ได้เลือกทำตามฝัน หรือตัดสินตัวเองว่า “ดีไม่พอ” [16:51], [17:34]

3. กระบวนการเยียวยาและเครื่องมือที่ใช้ได้จริง

  • 4 ขั้นตอนในการสำรวจและจัดการความสัมพันธ์:
    สำรวจความรู้สึกตนเอง: ตรวจเช็กความรู้สึกและสะท้อนความเชื่อลึก ๆ (เช่น รู้สึกไร้ค่า หรือคิดว่าพ่อแม่ไม่รัก) [19:49], [31:03]
    กางความสัมพันธ์ดูรูปแบบ (Pattern): ถอยออกมามองอย่างเป็นกลางว่าเราและอีกฝ่ายมีพฤติกรรมตอบสนอง (React) อย่างไร [23:00], [37:42]
    กำหนดเจตจำนง/เป้าหมาย: ถามตัวเองว่าลึก ๆ ต้องการอะไรจากความสัมพันธ์นี้ และยอมรับขอบเขตที่อาจปรับเปลี่ยนไม่ได้ [26:15], [40:10]
    ลงมือทำตามความเป็นจริง (Realistic): ทำในส่วนที่เราทำได้โดยไม่ฝืนทุรังหรือคาดหวังผลลัพธ์จากอีกฝ่าย [29:16], [01:10:23]
  • เครื่องมือช่วยคลี่คลายใจ:
    งานศิลปะ / การปั้นดินน้ำมัน: ช่วยดึงความรู้สึกออกมาให้เห็นชัดเจนโดยไม่ติดกับดักในร่องความคิดเดิม [32:03], [35:56]
    เก้าอี้ว่าง (Empty Chair) / จินตนาการ: จำลองการนั่งคุยกับคนที่มีเรื่องค้างใจเพื่อพูดความในใจ ขอบคุณ ขอโทษ และบอกลา [46:18], [59:09]
    การเขียนจดหมาย 5 ย่อหน้า: (1) สรุปความสัมพันธ์ที่ผ่านมา (2) สิ่งที่อยากขอบคุณ/ชื่นชม (3) สิ่งที่ได้เรียนรู้และขอโทษ (4) ความในใจลึก ๆ ที่อยากบอก (5) การลงท้ายเพื่อเริ่มต้นอยู่กับความสัมพันธ์แบบใหม่ [57:45]

4. ข้อคิดการลงมือทำในชีวิตประจำวัน

  • ใช้มรณสติเป็นตัวกระตุ้น: ตระหนักว่าไม่มีใครรู้ว่าจะต้องจากกันเมื่อใด หากมีอะไรที่ค้างคาให้เริ่มทำทันทีจากเรื่องเล็ก ๆ [01:04:20], [01:11:48]
  • แยกจากกันด้วยความรู้สึกที่ดี: ก่อนก้าวออกจากบ้านในแต่ละวัน ให้กล่าวคำอำลาที่ดี เพราะอาจเป็นโอกาสสุดท้ายที่จะได้เจอกัน [01:07:33], [01:11:06]
  • การช่วยให้ผู้ป่วยปล่อยวาง: หากผู้ป่วยยังยึดติดหรือกังวล (เช่น ห่วงลูก ห่วงสัตว์เลี้ยง) การช่วยเหลือเชิงรูปธรรมที่จับต้องได้จริง (เช่น การันตีเรื่องทุนการศึกษา หรือหาคนมารับเลี้ยง) จะช่วยปลดล็อกได้ดีกว่าเพียงแค่บอกให้ “ปล่อยวาง” [01:41:22], [01:42:44]

EP.458 ทุกสิ่งที่เธอเป็น ..​ดีเสมอ ตอนที่ 3 รู้จักสามตัวละครสำคัญ

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 4 ตุลาคม 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
สอบถามที่ LINE @morprawate

สรุปเนื้อหาสำคัญจากวิดีโอ “EP. 358 ทุกสิ่งที่เธอเป็น .. ดีเสมอ ตอนที่ 3 รู้จักสามตัวละครสำคัญ” โดย นพ.ประเวช ตันติพิวัฒนสกุล มีประเด็นสำคัญดังนี้ครับ
1. ที่มาและกรอบคิดหลัก

  • หนังสืออ้างอิง: นำเนื้อหาหลักมาจากบทที่ 4 และ 5 ของหนังสือ No Bad Parts โดย Richard C. Schwartz (ฉบับแปลไทย: ทุกสิ่งที่เธอเป็น ดีเสมอ) [00:43], [00:59]
  • การจำลองจิตใจเป็นระบบครอบครัวภายใน (IFS): เปรียบเทียบกลไกจิตใจเหมือน “โรงละครภายในใจ” (ตามแนวคิดของ Virginia Satir) ซึ่งประกอบไปด้วยตัวละครหรือตัวตนย่อย (Parts) 3 กลุ่มหลักที่คอยทำหน้าที่สัมพันธ์กัน [01:52], [02:15]

2. สามตัวละครสำคัญในจิตใจ (3 Parts of IFS)

  1. ผู้ถูกผลักไส หรือ ผู้ถูกเนรเทศ (Exiles – เด็กน้อยภายในใจ) [04:05], [04:48]
    ที่มา: เดิมทีคือธรรมชาติของเด็กที่ร่าเริง ไร้เดียงสา และเปิดใจ แต่เมื่อเผชิญเหตุการณ์สะเทือนใจ การถูกละเลย ถูกตำหนิ ทำให้อับอาย หรือรู้สึกไม่ปลอดภัย จึงซึมซับความเจ็บปวดและความเชื่อด้านลบ (เช่น “ฉันเป็นเด็กไม่ดี”, “ไม่มีใครรักฉัน”, “ฉันไร้ค่า”) [05:04], [06:46]
    บทบาท: มักถูกจิตสำนึกผลักไส กักขัง หรือกดข่มไว้ในระดับลึกเพื่อไม่ให้รบกวนชีวิตประจำวัน เสมือนถูกแช่แข็งไว้ในกาลเวลา [10:44], [17:36]
    ผลกระทบ: แม้จะถูกซ่อนไว้ แต่เมื่อมีสิ่งกระตุ้น (Triggers) ความทรงจำและอารมณ์ที่เข้มข้นจะแวบกลับมา ทำให้เกิดปฏิกิริยาอารมณ์รุนแรงเกินเหตุ เช่น ความเหงาจับใจยามเย็น ความตื่นกลัว หรือความรู้สึกไร้ค่า [09:03], [13:27]
  2. ผู้จัดการ (Managers – ตัวตนบริหารชีวิตเชิงรุก) [21:24]
    บทบาท: ทำหน้าที่จัดระบบชีวิต ภาพลักษณ์ ความสัมพันธ์ และผลงานภายนอกล่วงหน้า เพื่อป้องกันไม่ให้มีสถานการณ์ใด ๆ มากระตุ้นให้ Exiles โผล่ออกมา [21:49], [22:18]
    รูปแบบการแสดงออก:
    นักวิจารณ์ภายใน (Inner Critic): คอยตำหนิ เคี่ยวเข็ญตนเองให้สมบูรณ์แบบเพื่อไม่ให้ถูกคนอื่นว่า [22:49]
    ผู้ดูแลทุกคน (People Pleaser): คอยเอาใจใส่คนรอบตัวเพื่อแลกกับการยอมรับ แต่ละเลยการดูแลตนเอง [23:39]
    นักคิดวิเคราะห์/ตัดขาดจากความรู้สึก: ใช้แต่เหตุผล ปิดกั้นการรับรู้สัญญาณทางร่างกายเพื่อเลี่ยงอารมณ์เจ็บปวด [24:37]
    การใช้การปฏิบัติธรรมกลบปัญหา (Spiritual Bypassing): ใช้การฝึกจิต ควบคุมสติ เพื่อควบคุมอารมณ์และกดข่มบาดแผลภายในให้ดูดีตามค่านิยมสังคม [27:44], [28:45]
  3. นักดับเพลิง (Firefighters – ตัวตนกู้ภัยเชิงรับ) [33:24]
    บทบาท: ทำงานแบบฉุกเฉินเฉพาะหน้าเมื่อ Exiles ถูกกระตุ้นจน “ไฟลุก” และผู้จัดการเอาไม่อยู่ หน้าที่เดียวคือ “ทำอย่างไรก็ได้ให้หยุดรับรู้อารมณ์เจ็บปวดทันที” [34:46], [35:16], [36:01]
    รูปแบบการแสดงออก: มักเป็นพฤติกรรมหุนหันพลันแล่นและการเสพติด เช่น ดื่มเหล้า ใช้สารเสพติด ช้อปปิ้งออนไลน์ ไถโทรศัพท์มือถือ หรือระเบิดอารมณ์เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจ [35:30], [38:04]

3. การทำงานร่วมกันเพื่อการเยียวยา

  • ต้องมองเป็นทั้งระบบ: การพยายามแก้พฤติกรรมเสพติด (Firefighter) เพียงจุดเดียวมักไม่ได้ผล หากยังไม่เข้าใจว่า Manager กำลังตึงเครียดเรื่องใด และไม่เคยลงไปโอบรับความเจ็บปวดของเด็กน้อย (Exile) [57:00], [01:11:43]
  • การเปิดพื้นที่โดยไม่ตัดสิน: ตัวตนทุกตัวมีเจตนาดีเพื่อปกป้องความอยู่รอด การอยู่กับอารมณ์ความรู้สึกอย่างสงบและเปิดรับจะเปิดทางให้ความทรงจำและรากเหง้าถูกคลี่คลาย นำไปสู่การเชื่อมโยงกับ “จิตเดิมแท้” (The Self) [48:45], [01:01:09], [01:07:29]

EP. 457 ทุกอย่างที่เธอเป็น ..​ดีเสมอ ตอนที่ 2

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 13 กันยายน 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
สอบถามที่ LINE @morprawate

สรุปเนื้อหาสำคัญจากวิดีโอ “EP. 457 ทุกอย่างที่เธอเป็น .. ดีเสมอ ตอนที่ 2” โดย นพ.ประเวช ตันติพิวัฒนสกุล มีรายละเอียดดังนี้ครับ
1. การสังเกตตัวตนย่อย (Parts) ในชีวิตประจำวัน

  • รูปแบบที่ 1: แฝงอยู่ในบุคลิกภาพประจำตัว (สังเกตยากเพราะคิดว่าเป็นนิสัยเราเอง) เช่น คนขี้กังวล สมบูรณ์แบบ (Perfectionist) บ้างาน ขี้อิจฉา หรือคนที่ชอบเอาใจใส่ผู้อื่นจนลืมดูแลตัวเอง สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นพฤติกรรมของตัวตนย่อย [04:44], [05:09]
  • รูปแบบที่ 2: ปรากฏตัวเมื่อถูกกระตุ้น (Triggered) (สังเกตง่ายขึ้น) เช่น เมื่อถูกปฏิเสธ ถูกเจ้านายตำหนิ หรือถูกปาดหน้า แล้วเกิดอาการตื่นตระหนก กลัวจนตัวสั่น หรือระเบิดอารมณ์โกรธอย่างควบคุมไม่ได้ [06:05]
  • ภาวะกลืนเป็นหนึ่งเดียว (Blending): หลายครั้งที่ตัวตนย่อยเข้าครอบงำจนเราคิด รู้สึก และตัดสินใจตามมันอย่างแนบเนียนโดยไม่รู้ตัว [13:10], [13:38]

2. ขั้นตอนและวิธีการทำงานกับตัวตนย่อย

  1. การถอยออกมาและสร้างระยะห่าง (Unblending): ดึงสติและผ่อนคลายร่างกาย (เช่น ผ่านลมหายใจ) เพื่อกลับมาอยู่กับสภาวะจิตเดิมแท้ (Self) ที่สงบนิ่ง เป็นกลาง เปิดรับ และไม่ตัดสิน [13:54], [15:13], [17:19]
  2. เชื่อมโยงผ่านความรู้สึกทางกาย: สังเกตว่าอารมณ์นั้น (เช่น โกรธ กลัว แน่น) กำลังปรากฏอยู่ที่บริเวณใดของร่างกาย เช่น แน่นหน้าอก มือสั่น หรือหน้าร้อน [08:52], [09:09]
  3. เปิดบทสนทนาและทำความรู้จัก: ถามคำถามกับตัวตนย่อยด้วยความเมตตากรุณา เช่น
    เธออยากบอกอะไรกับฉัน?
    เธอมีเจตนาหรือพยายามทำอะไรเพื่อปกป้องฉัน?
    เธอรู้ไหมว่าตอนนี้ตัวฉันอายุเท่าไหร่แล้ว? (เนื่องจากตัวตนย่อยมักติดค้างอยู่ในวัยเด็กและไม่รู้ว่าเราเติบโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว) [09:50], [10:25]
  4. มองทะลุความโกรธ/พฤติกรรมลบ: เช่น ภายใต้ความโกรธที่เกรี้ยวกราด แท้จริงมักมี “ความกลัว ความเศร้า และความเจ็บปวด” ซ่อนอยู่ การเข้าใจเจตนาดีจะเปลี่ยนความขัดแย้งภายในให้กลายเป็นความร่วมมือ [11:46], [12:06]

3. สิ่งสำคัญ 5 ประการที่ควรรู้เกี่ยวกับตัวตนย่อย (Parts)

  1. มีมาตั้งแต่เด็ก/ติดตัวมาแต่กำเนิด: สภาวะอารมณ์ที่เปลี่ยนไปกระทบต่อระบบชีวภาพและฮอร์โมนในร่างกายอย่างชัดเจน [24:18], [24:41]
  2. ไม่มีตัวตนย่อยไหนที่ไม่ดี (No Bad Parts): ทุกส่วนทำหน้าที่ด้วยความพยายามที่จะปกป้องเราให้ปลอดภัย แม้จะใช้วิธีการแบบเด็ก ๆ ที่ไม่เข้ากับบริบทปัจจุบัน [25:45], [26:09]
  3. ต้องใช้เวลาสร้างความไว้ใจ: ห้ามส่งตัวตนย่อยฝ่าย “ตัดสิน/ต่อว่า” เข้าไปสั่งสอนหรือกดข่ม แต่ต้องเข้าหาด้วยความเมตตาและกรุณา [26:33], [26:52]
  4. สามารถบ่อนทำลายชีวิตได้หากถูกเพิกเฉย: หากปล่อยให้ติดค้างอยู่กับบาดแผลในอดีต อาจขัดขวางความสำเร็จ ทำลายความสัมพันธ์ หรือสะท้อนออกมาเป็นปัญหาสุขภาพจิตและโรคทางกาย [27:24], [28:43], [29:17]
  5. แปรเปลี่ยนเป็นของขวัญได้: เมื่อได้รับการเยียวยาและสร้างสัมพันธ์ใหม่ด้วยความเข้าใจ ส่วนย่อยเหล่านั้นจะเปลี่ยนบทบาทกลับมาเป็นคู่หู ที่ปรึกษา และพลังบวกในชีวิต [30:52], [31:20]

EP. 456 ทุกสิ่งที่เธอเป็น ..​ดีเสมอ

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 6 กันยายน 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
สอบถามที่ LINE @morprawate

สรุปเนื้อหาสำคัญจากวิดีโอ “EP. 456 ทุกสิ่งที่เธอเป็น .. ดีเสมอ” โดย นพ.ประเวช ตันติพิวัฒนสกุล จากช่อง ปลดล็อกกับหมอเวช มีประเด็นสำคัญดังนี้ครับ


1. ที่มาและแนวคิดของหนังสือ

  • หนังสือต้นเรื่อง: มาจากหนังสือฉบับแปลภาษาไทยเรื่อง ทุกสิ่งที่เธอเป็น .. ดีเสมอ: เยียวยาบาดแผลทางใจ กลับมาเป็นหนึ่งเดียวกับตัวเองอีกครั้งด้วยแนวทาง IFS แปลมาจาก No Bad Parts: Healing Trauma and Restoring Wholeness with the Internal Family Systems Therapy โดย Richard C. Schwartz [00:42], [01:44]
  • หัวใจของแนวคิด: มนุษย์เราไม่ได้มีจิตใจเป็นก้อนเดี่ยวชิ้นเดียว แต่ประกอบด้วย “ส่วนย่อย” (Parts) หรือตัวตนย่อย ๆ ทำงานอยู่ภายในร่วมกันเป็นระบบ [01:10], [05:54]
  • ไม่มีส่วนใดที่ไม่ดี (No Bad Parts): เมื่อได้สำรวจและทำความรู้จักกับส่วนย่อยต่าง ๆ อย่างลึกซึ้ง จะพบว่าทุกส่วนต่างมีเจตนาดีและทำหน้าที่เพื่อปกป้องเราจากความเจ็บปวด แม้พฤติกรรมหรือการแสดงออกภายนอกของส่วนนั้นอาจดูไม่เหมาะสมหรือสร้างปัญหาก็ตาม [01:22]

2. โมเดลจิตบำบัด IFS (Internal Family Systems)

  • การมองจิตใจเหมือนระบบครอบครัว: ภายในจิตใจของเรามีพลวัตคล้ายสมาชิกครอบครัวที่คอยปฏิสัมพันธ์กัน มีบทบาทหน้าที่คอยจัดการและปกป้องตนเองจากบาดแผลทางใจ (Trauma) [01:34], [03:57]
  • การเยียวยาและสร้างความเป็นหนึ่งเดียว: การบำบัดไม่ได้มุ่งเน้นการตัดทิ้ง ทำลาย หรือกดข่มส่วนย่อยที่แสดงออกไม่ดี แต่เป็นการทำความเข้าใจ ให้เกียรติ และประสานให้ส่วนต่าง ๆ กลับมาทำงานร่วมกันอย่างสมดุล [01:53]
  • การเชื่อมโยงกับแนวทางอื่น: คุณหมอเปรียบเทียบแนวคิดนี้กับการบำบัดแนวจิตวิทยาและจิตบำบัดอื่น ๆ เช่น Satir Model และการเจริญสติรู้ตัว ซึ่งมีมุมมองเรื่องตัวตนย่อยและการโอบรับตนเองที่สอดคล้องกัน [03:21]

3. การทำความเข้าใจตนเองและการดูแลสภาวะภายใน

  • การยอมรับและโอบรับทุกแง่มุม: การตัดสินและเกลียดชังส่วนใดส่วนหนึ่งในตัวเองมักยิ่งสร้างความขัดแย้งภายใน การมองเห็นเจตนาเบื้องลึกจะช่วยคลายปมความขัดแย้งและเยียวยาแผลใจได้ [01:22]
  • เทคนิคการปรับสภาวะร่างกายและอารมณ์: มีการแลกเปลี่ยนเรื่องการจัดการความเครียดและความคิดฟุ้งซ่าน เช่น การฝึกหายใจออกยาวเพื่อผ่อนคลายระบบประสาท หรือการใช้เทคนิคกักลมหายใจ (เช่น Box Breathing) ในช่วงที่ความคิดวุ่นวายอย่างหนักเพื่อดึงความสนใจกลับมาอยู่กับกาย [01:20:11], [01:20:26]

EP.455 ควรพูดอะไรกับคนใกล้ตาย

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 30 สิงหาคม 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
สอบถามที่ LINE @morprawate

สรุปเนื้อหาสำคัญจากวิดีโอ “EP.455 ควรพูดอะไรกับคนใกล้ตาย” โดย นพ.ประเวช ตันติพิวัฒนสกุล จากช่อง ปลดล็อกกับหมอเวช มีประเด็นสำคัญดังนี้ครับ

  1. ที่มาและหลักคิดเกี่ยวกับสภาวะจิตก่อนตาย
    ⚬ ความสำคัญของจิตก่อนตาย: สภาวะจิตก่อนตายมีความสำคัญมากต่อการเปลี่ยนผ่านสู่ภพภูมิที่ดี โดยเน้นความสงบ มีสติ และการระลึกถึงสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจ [00:56]
    ⚬ การอ้างอิงเนื้อหา: นำหลักการมาจากหนังสือ Living is Dying (ตายอยู่ทุกลมหายใจ) โดย ซองซา จำยัง เคียนเซ (Dzongsar Jamyang Khyentse) ในบทที่ 9 ซึ่งผสมผสานแนวคิดพุทธสายทิเบต (วัชรยาน) [03:17]
    ⚬ สภาวะจิตเมื่อสิ้นลม: ทางพุทธทิเบตมองว่า เมื่อประสาทสัมผัสและธาตุต่าง ๆ (ดิน น้ำ ไฟ ลม) แตกสลาย จิตจะเข้าสู่สภาวะ “เปลือยเปล่า” ปราศจากการกลั่นกรองจากร่างกาย ซึ่งเป็นสภาวะเดียวกับธรรมชาติพุทธะ และเป็นโอกาสสำคัญในการตระหนักรู้ธรรม [06:05], [08:13]
  2. สิ่งที่ควรพูดหรือนำทางจิตผู้ใกล้ตาย
    การกล่าวข้อความนี้ทำเพื่อเตือนสติ นำทางจิตใจ และให้ผู้ป่วยไม่ตื่นตระหนกต่อการเปลี่ยนแปลง [09:38] โดยมีแกนหลักสำคัญคือ:
    1. ช่วยให้ยอมรับความจริง: ย้ำเตือนว่าการตายเป็นเรื่องธรรมชาติของมนุษย์ทุกคน และคุณกำลังจะจากไป เพื่อให้จิตเปิดรับและไม่ฝืน [10:01], [11:08]
    2. ชวนให้ปล่อยวาง: บอกให้วางใจ ไม่ต้องห่วงชีวิต ทรัพย์สิน หน้าที่การงาน หรือครอบครัวที่อยู่เบื้องหลัง [11:23]
    3. การมีสรณะ (ที่พึ่งทางใจ):
    ⚬ นำให้ระลึกถึงพระรัตนตรัย (พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์) หรือศาสดา/สิ่งศักดิ์สิทธิ์ตามความเชื่อของผู้ป่วย [11:38], [16:12]
    ⚬ แม้ตลอดชีวิตผู้ป่วยอาจไม่ได้ปฏิบัติธรรมเคร่งครัด แต่ช่วงเวลานี้สิ่งสำคัญที่สุดคือการตั้งมั่นในสรณะ [15:50]
    4. การตั้งจิตเพื่อสรรพสัตว์ (โพธิจิต): ชวนตั้งเจตนาปรารถนาให้สรรพสัตว์พ้นทุกข์และตื่นรู้จากภาพมายา การนึกถึงผู้อื่นจะทำให้จิตเกิดพลังและก้าวข้ามความหวาดกลัวส่วนบุคคล [14:16], [16:44]
    5. การอธิบายปรากฏการณ์ของร่างกาย: บอกเล่าถึงการเสื่อมของประสาทสัมผัส (ตาพร่ามัว เสียงเบาลง ร่างกายหนักอึ้ง) เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจว่านี่คือกระบวนการธรรมชาติของธาตุแตกสลาย จะได้ไม่ตกใจกลัว [19:49], [20:25]
  3. การจัดสภาพแวดล้อมข้างเตียง
    ⚬ เน้นความเงียบสงบ: ห้องควรมีบรรยากาศสงบ มีภาพพระพุทธรูปหรือครูบาอาจารย์ที่เคารพ [20:58]
    ⚬ หลีกเลี่ยงการร้องไห้ฟูมฟาย: ไม่แนะนำให้คนในครอบครัวมาร้องไห้เศร้าโศกหรือดึงรั้ง เพราะช่วงเวลาที่จิตละเอียดอ่อน การแสดงอารมณ์เหล่านี้จะสั่นสะเทือนจิตของผู้ใกล้ตาย ทำให้เกิดความกระสับกระส่ายและไปสู่สุคติได้ยาก [21:18], [22:50]
    ⚬ คัดกรองผู้เข้าพบ: ควรจำกัดเฉพาะผู้ที่มีสภาวะจิตสงบและเข้าใจสภาวะของการจากไป [21:08]
  4. ประเด็นตอบคำถามที่น่าสนใจ (Q&A)
    ⚬ ควรบอกความจริงกับผู้ป่วยไหมว่ากำลังจะตาย?: หมอแนะนำว่าการให้ผู้ป่วยรู้ตัวมีประโยชน์มากกว่า เพื่อให้เขามีโอกาสเคลียร์ใจ สั่งเสีย หรือจัดการเรื่องคั่งค้างก่อนเข้าสู่กระบวนการตาย [27:35]
    ⚬ ถ้าผู้ป่วยสมองเสื่อม ควรพูดนำหรือไม่?: แม้จะไม่แน่ชัดว่าสมองรับรู้ได้เพียงใด แต่เชื่อว่าจิตยังสามารถรับกระแสความสงบและถ้อยคำได้ การพูดนำทางจิตจึงไม่มีข้อเสียและเป็นโอกาสที่ดี [36:53], [37:32]
    ⚬ การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care): ช่วยระงับความเจ็บปวดทางกาย แต่การเตรียมตัวและการนำทางทางจิตวิญญาณเป็นเรื่องที่ตัวผู้ป่วยและญาติควรศึกษาและเตรียมการควบคู่กันไปด้วย [42:00], [42:46]

EP.454 เข้าใจเหตุปัจจัยการก่อความรุนแรงในเยาวชน

ไลฟ์ประจำวันอาทิตย์ที่ 9 สิงหาคม 2569 เวลาหนึ่งทุ่ม
สนใจเรียนออนไลน์ แบบดูวิดีโอด้วยตนเอง
ดูรายละเอียดที่ www.morprawate.com
สนใจเรียน online workshop ผ่านระบบ Zoom
สอบถามที่ LINE @morprawate

สรุปเนื้อหาสำคัญจากวิดีโอ “EP.454 เข้าใจเหตุปัจจัยการก่อความรุนแรงในเยาวชน” โดย นพ.ประเวช ตันติพิวัฒนสกุล จากช่อง ปลดล็อกกับหมอเวช มีรายละเอียดดังนี้ครับ

1. ธรรมชาติและรูปแบบของการก่อความรุนแรง

  • ไม่ใช่เรื่องหุนหันพลันแล่น: สถิติและงานวิจัยชี้ว่า ผู้ก่อเหตุมักใช้เวลาวางแผนล่วงหน้านานพอสมควร (เป็นวัน สัปดาห์ หรือเป็นเดือน) เช่น ศึกษาวิถีชีวิตของเป้าหมาย รวมถึงสะสมและจัดหาอาวุธ [02:14], [02:35]
  • การเข้าถึงอาวุธ: อาวุธที่นำมาใช้ส่วนใหญ่เป็นอาวุธที่หาได้ง่ายจากคนใกล้ตัวหรือในบ้าน [04:04]
  • แรงจูงใจในการระเบิดออก: มักมีจุดเริ่มต้นจากความเจ็บปวด ความอับอาย การถูกรังแก หรือการสูญเสียอำนาจในชีวิต (ทั้งจากเพื่อน บุคลากร หรือปัญหาทางบ้าน) จนมองเห็นว่าความรุนแรงเป็นหนทางเดียวในการฟื้นคืนอำนาจและแก้แค้น [03:39]
  • ความตั้งใจจบชีวิตตนเอง: หลายกรณีมีเจตนาทำร้ายตนเองตามไปด้วย โดยใช้การก่อเหตุเป็น “ผลงานชิ้นสุดท้าย” หรือข้อความส่งท้ายก่อนจากโลกนี้ไป [03:02]

2. ปัจจัยประกอบที่ซับซ้อน (ไม่เกิดจากเหตุเดียว)

  • เหตุการณ์รุนแรงไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดี่ยว ๆ หรือลักษณะเฉพาะตัวเพียงข้อใดข้อหนึ่ง แต่เป็น ผลรวมของหลายปัจจัยสะสม ได้แก่ [01:43]:
    ⚬ ปัญหาการเรียนและความสัมพันธ์ [05:15]
    ⚬ ความขัดแย้ง ความเครียด หรือปัญหาภายในครอบครัว [05:24]
    ⚬ ความเจ็บป่วยทางสุขภาพจิตและความรู้สึกปรับตัวเข้ากับสังคมไม่ได้ [06:40]
  • การพิจารณาแต่ละปัจจัยแยกเดี่ยว ๆ อาจดูไม่รุนแรง แต่เมื่อมาประกอบรวมกันจะกลายเป็นสัญญาณเตือนที่สะสมจนถึงจุดระเบิด [01:56], [05:24]

3. แนวทางการป้องกันและการแก้ไขปัญหา

  • เน้นแก้ที่ต้นเหตุมากกว่าปลายเหตุ: แทนที่จะมุ่งเน้นเพียงมาตรการปลายเหตุหลังจากเกิดเรื่อง ควรย้อนกลับไปจัดการที่ระดับรากฐาน [01:10:23]
  • การสร้างสิ่งแวดล้อมที่เกื้อหนุน:
    ⚬ โรงเรียนและระบบการศึกษาต้องมีความยืดหยุ่น เข้าใจความต้องการที่แตกต่างของเด็กแต่ละคน [01:09:51]
    ⚬ ส่งเสริมและดูแลความสัมพันธ์ระหว่างครู นักเรียน และผู้ปกครอง เพื่อให้สังเกตเห็นสัญญาณความทุกข์ได้ทันท่วงที [01:10:33]
    ⚬ บูรณาการบทบาทของผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง (เช่น บุคลากรสุขภาพจิต) เข้ามาร่วมในระบบโรงเรียนอย่างเหมาะสม [01:09:29]